Leksykon członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Zegarski Teofil Gracjan

(1884-1936)
pedagog, działacz oświatowy, urzędnik państwowy, członek zwyczajny TNT w l. 1921–1928.

Urodził się we wsi Grabowo w pow. starogardzkim w rodzinie kołodzieja i właściciela gospodarstwa rolnego Augustyna i Marianny z domu Lohs. Był najstarszym z czworga rodzeństwa. Po ukończeniu szkoły ludowej w Bobowie rozpoczął naukę w biskupim progimnazjum (Collegium Marianum) w Pelplinie. Edukację kontynuował w Królewskim Gimnazjum w Starogardzie a następnie w Wejherowie. Było to możliwe dzięki wsparciu stypendialnemu Towarzystwa Pomocy Naukowej. W trakcie nauki w Wejherowie przystąpił do organizacji filomackiej. Egzamin dojrzałości zdał jako prymus w 1906 r. W tym samym roku wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie. Wiosną 1907 r. przeniósł się do Fryburga Bryzgowijskiego w Badenii, by na tamtejszym uniwersytecie podjąć studia z zakresu filozofii, historii i filologii. W 1909 r. obronił doktorat z historii, której promotorem był Friedrich Meinecke znawca dziejów średniowiecza. W kolejnych latach uzupełniał edukację w Berlinie i Heidelbergu i zdobył uprawnienia nauczycielskie. W l. 1916–1919 pracował jako nauczyciel w prywatnych gimnazjach w Heidelbergu oraz wykładowca filozofii i socjologii na tamtejszym uniwersytecie. W 1919 r. przeniósł się do Wolnego Miasta Gdańska, gdzie współorganizował system polskiego szkolnictwa. W l. 1921–1924 po przeprowadzce do Torunia pracował w Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego. Przystąpił wówczas do TNT. W l. 1924–1926 pełnił funkcję kuratora w województwie poleskim, później był wizytatorem szkolnym w Warszawie. W 1927 r. przeniósł się do Gdyni, gdzie rozpoczął prace nad powołaniem do życia pierwszej prywatnej szkoły średniej w mieście – Gimnazjum Koedukacyjnego w Gdyni-Orłowie, którego został dyrektorem. Zmarł w wyniku powikłań spowodowanych tyfusem. Pochowany na cmentarzu w Kolibkach w Gdyni.


  1. Molendowski L., Teofil Zegarski (18841936). Pedagog, urzędnik, pomorski działacz społeczny i twórca Orlego Gniazda w Gdyni, Gdynia 2011.

  2. Fot. ze zbiorów rodzinnych.

Tomasz Krzemiński