Leksykon członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Kowalkowski Antoni Ignacy Marcin

(1866-1932)
ksiądz katolicki, proboszcz tytularny parafii w Rytlu, członek Polskiego Komitetu Wyborczego na powiat chojnicki, autor pieśni religijnych, członek zwyczajny TNT w l. 1897-1932

Urodził się w 1866 r. w Mirachowie w powiecie Kartuzy. Jego rodzicami byli nauczyciel Edmund i Paulina z domu Meier. Nauki pobierał w pelplińskim Collegium Marianum oraz chojnickim gimnazjum, gdzie należał do tajnej organizacji filomackiej (1883-1885). Później uczył się jeszcze w gimnazjum w Starogardzie, gdzie również był filomatą (1886-1889). Egzamin dojrzałości zdał w 1889 r. Następnie wyjechał na studia filozoficzne do Münster, odbywając jednocześnie służbę wojskową. W 1890 r. kontynuował studia w pelplińskim Seminarium Duchownym, które ukończył otrzymaniem święceń kapłańskich w 1894 r. Doświadczenie w pracy duszpasterskiej zdobywał jako wikary parafii w Więcborku, Pucku, Czersku i Rytlu. W Więcborku i Rytlu został pierwszym przewodniczącym tamtejszych Towarzystw Ludowych, założonych kolejno w 1895 i 1898 r. Od 1897 r. należał do TNT. Został uznany przez władze pruskie za agitatora polskości. Działał w polskim ruchu wyborczym, był członkiem Komitetu Powiatowego na powiat chojnicki w 1912 r. Oprócz działalności duszpastersko-politycznej, zajmował się pisarstwem. Był współpracownikiem „Gościa Świątecznego”, a także opublikował własną pracę pt. „Przewodnik dla użytku wiernych zwiedzających Kalwaryę we Wielu” (1916). Dał się również poznać jako talent muzyczny, skomponował szereg pieśni np. „Kiedyś, o Jezu, chodził po świecie...”. Publikował je w pismach dla dzieci „Nasz Przewodnik” i „Mały Światek”. Zmarł nagle, piastując godność proboszcza tytularnego w Rytlu w 1932 r.


  1. Diecezja chełmińska: zarys historyczno-statystyczny, Pelplin 1928, s. 230.

  2. Mross H., Kowalkowski Antoni Ignacy Marcin (1866-1932) [w:] Mross H., Słownik biograficzny kapłanów diecezji chełmińskiej wyświęconych w latach 1821–1920, Pelplin 1995, s. 145.

Piotr Świerkowski